Anlatımın Temelleri

 

Nesnel-Eleştirel Yazılı ve Sözlü Anlatımın Temelleri

İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde verilen Türkçe derslerinde, akademik yaşama ve mesleki eğitime hazırlanırken öğrencilerin nesnel-eleştirel yazılı ve sözlü anlatımın temel kurallarını öğrenmeleri, bu konuda yerleşik uluslararası ilkeleri içselleştirmeleri amaçlanmıştır. Ders izlencesindeki çalışmalar bu asıl hedefe dönük olarak düzenlenmiştir. Öğrencilerin ödevlerde uyması beklenen genel yazılı ve sözlü anlatım kuralları aşağıda özetlenmektedir.

Nesnel-eleştirel yazılı ve sözlü anlatımda kaynak kullanımı, içerik, düzenleme, üslup ve dil öğeleri birbirini tamamlar; öğelerin uygun kullanımı çalışmanın bütünlük ve tutarlılığını sağlar.

1. ALINTILAMA VE KAYNAK GÖSTERME

Araştırmaya dayanan bütün çalışmalarda yararlanılan kaynakları tam olarak belirtmek, alıntıları kusursuz şekilde göstermek zorunludur. Alıntılama ve kaynak gösterme konularında Kaynak Gösterme Kuralları başlıklı sayfada belirtilen uluslararası kurallar öğrenilmeli ve titizlikle uygulanmalıdır. Alıntılama tekniği ve çalıntı suçu konularında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

A. ALINTILAMA TEKNİĞİ

Araştırmada yararlandığınız, size ait olmayan düşüncelerin kaynağını tam ve doğru olarak belirtmek, alıntıların kusursuz olmasına dikkat etmek, mekanik zorunluluklar değil, yapılan çalışmanın dürüstlüğünün ve bilimselliğinin ayrılmaz bir parçasıdır. Alıntılama tekniği konusunda aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

B. ÇALINTI SUÇU (intihal)

Çalışmalarda bazı kaynaklardan yararlandığınız halde bunları belirtmemeniz, ahlaki bakımdan utanç vericidir; hukuki açıdan ise suç oluşturur. Yazılı ödevler ve sözlü sunuşlar, hangi görüşün kime ait olduğu açıkça belli olacak şekilde hazırlanmalıdır. Alıntılama, aktarma ve kaynak gösterme konularındaki temel kurallar öğrenildikten sonra bunların doğru öğrenildiğinden emin olmak için aşağıdaki uyarılar dikkate alınmalıdır.

^ yukarı

2. İÇERİK ÖĞELERİ

Nesnel-eleştirel anlatımın içerik ve düzenleme (organizasyon) öğeleri birbirini tamamlar. Örneğin, metne uygun bir başlık verme, bütünlüğü gözeten iyi odaklanma, gerekirse metne uygun alt başlıklar koyma, hem içerik hem de düzenleme öğeleridir. İçerik öğeleri konusunda şu hususlara özellikle dikkat edilmelidir.

^ yukarı

3. DÜZENLEME ÖĞELERİ

Nesnel-eleştirel anlatımda yukarıda değindiğimiz içerik öğelerini bütünlüklü ve tutarlı bir anlatım çerçevesinde sunabilmek için düzenlemeyle (organizasyonla) ilgili bazı temel ilkeleri göz önünde bulundurmak gerekir. Düzenleme öğeleri konusunda şu hususlara özellikle dikkat edilmelidir.

^ yukarı

4. ÜSLUP ÖĞELERİ

Nesnel-eleştirel anlatımda üslup, belirleyici öğelerden biridir. Yazılı ödevler ve sözlü sunuşlarda aşağıdaki hususlara özellikle dikkat edilmelidir.

^ yukarı

5. DİL ÖĞELERİ

Nesnel-eleştirel anlatımda yukarıda değindiğimiz öğelerin yanı sıra özgül dil öğelerinin nasıl kullanıldığı da belirleyici önemdedir. Anlatımın diğer öğelerine dikkat etseler de, imla ve noktalama kurallarını bilmeyen, deyimleri yanlış kullanan, günümüz Türkçesinin yerleşik yapılarından habersiz olan yazarlar, toplumsal yaşamda üst düzey kabul görmez, acemi, bilgisiz ve bilinçsiz sayılırlar. Dil bilinci, çok okuma, eleştirel düşünme ve yazma ile gelişir. Dilin doğru ya da yanlış kullanımı, iş başvurularından başlayarak bütün mesleki ve toplumsal yaşamı olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. Dolayısıyla, Türk Dili Birimi’nce yönlendirilen derslerde birçok metin düzeltme çalışması yapılmakta, imla ve noktalama kurallarının öğrenilmesine, sözcüklerin doğru telaffuz edilmesine özel önem verilmektedir. İmla, noktalama ve yaygın yanlış kullanımlar konularında Necmiye Alpay’ın Türkçe Sorunları Kılavuzu (İstanbul: Metis Yayınları, 2004) temel alınmaktadır. İmla konusunda öğrenciler, bu kaynağı ya da başka bir kılavuzu kullanabilirler.

^ yukarı

6. SÖZLÜ SUNUŞLAR

Türkçe derslerinde öğrencilerden hazırladıkları ödevlerle ilgili çeşitli sözlü sunuşlar yapmaları beklenmektedir. Sözlü sunuşlar, temel anlatım ilkeleri açısından yazılı ödevlerden farklı değildir. Ancak, doğası gereği, sözlü sunuşlarda bazı hususlara özellikle dikkat etmek gerekir.

* Uyarı: Yazılı çalışmalarda çift tırnak içinde belirtildiğinden başkasına ait olduğu anlaşılan alıntılar, sözlü sunuşlarda “alıntılıyorum” ve “alıntının sonu” gibi ifadelerle vurgulanmalıdır.